در حاشیه کد شامد یا همان شناسه الکترونیکی ثبت ملی محتوای دیجیتالی

نشریه پیوست نوشت؛ صدور «کد شامد» (یا شناسه الکترونیکی ثبت ملی محتوای دیجیتالی) اقدام مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال وزارت ارشاد در جهت شناسنامه دار کردن فعالیت در فضای مجازی است.

این یادداشت چندین نقد شکلی و ماهوی به این طرح را بیان خواهد کرد و مدعایش این است که انجام چنین اقداماتی غیرضروری و البته غیرمفید است.

تاریخچه ساماندهی

 

داستان ساماندهی در فضای مجازی داستانی است که از سال ۱۳۸۵ آغاز شده. در این زمان آیین‌نامه‌ای به نام «آیین‌نامه ساماندهی فعالیت پایگاه‌های اطلاع‌رسانی (سایت‌های) اینترنتی ایرانی» را تصویب کرد. در همین آیین‌نامه معین شد که وزارت ارشاد باید ساختاری برای ساماندهی این سایت‌ها تاسیس کند.

سه سال بعد که قانون جرائم رایانه ای تصویب شد در تبصره ۱ ماده ۲۱ خود عملاً ساماندهی را تایید کرد و برای آن امتیاز قانونی گذاشت: «چنانچه محتوای مجرمانه به تارنماهای (وب‌سایت‌های) … اشخاص حقیقی یا حقوقی حاضر در ایران که امکان احراز هویت و ارتباط با آنها وجود دارد تعلق داشته باشد، با دستور مقام قضایی رسیدگی‌کننده به پرونده و رفع اثر فوری محتوای مجرمانه از سوی دارندگان، تارنما (وب‌سایت)ی مزبور تا صدور حکم نهایی پالایش (فیلتر) نخواهد شد.» این‌گونه بود که ساماندهی وب‌سایت‌های ایرانی به خصوص در میان وب‌سایت‌های خبری تقریباً جا افتاد.

توسعه ساماندهی

 

اما یک سال بعد با تصویب آیین نامه ساماندهی و توسعه رسانه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی دیجیتالی عملاً ماجرای ساماندهی به تمامی محتوای دیجیتالی موجود در فضای وب تسری کرد.

ماده ۲ این آیین‌نامه می‌گفت: «ایجاد و فعالیت هر واحد فرهنگی دیجیتالی و انتشار هر رسانه دیجیتالی منوط به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است و متخلفان وفق قانون‌ تعطیل‌ موسسات‌ و واحدهای‌ آموزشی‌ و تحقیقاتی‌ و فرهنگی‌ که‌ بدون‌ اخذ مجوز قانونی‌ دایر شده‌ و می‌شود- مصوب ۱۳۷۲- و سایر قوانین موضوعه مورد پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت».

بند ض از ماده ۱ رسانه دیجیتالی را رسانه مبتنی بر فناوری نوین اطلاعات و ارتباطات شامل گونه‌های بسته نرم‌افزاری رسانه‌ای، حامل دیجیتالی حاوی داده و رسانه برخط دانسته است و بند ز از ماده الف، رسانه برخطر را این‌گونه تعریف کرده بود: «هر سامانه که امکان قرار دادن محتوای دیجیتالی در معرض دسترس عموم یا بیش از یک هزار مخاطب مشخص یا نامشخص از طریق بستر شبکه نظیر شبکه گسترده جهانی، شبکه‌های محلی، شبکه‌های مبتنی بر فناوری بلوتوث، شبکه‌های تلفن ثابت و همراه را فراهم می‌آورد».

به این ترتیب است که در حال حاضر در سایت ساماندهی یا همان اعطای نشان شامد حتی حرف از ثبت صفحات شبکه‌های اجتماعی یا به تعبیر دقیق‌تر صفحه شخصی در رسانه کاربرمحور است! بعدها این موضوع به کانال های تلگرامی نیز تسری پیدا کرد، اما روشن است که چنین طرحی از ابتدا شکست خورده است.

زیرا هر طرحی که بدون ضمانت اجرای کافی به قانون تبدیل شود نه تنها نمی‌تواند اجرایی شود بلکه به یک ضدتبلیغ برای قانون و قانون‌گرایی نیز بدل می‌شود. مشخص نیست که در عصر رسانه‌های اجتماعی که هر کسی می‌تواند در چند ثانیه پروفایل جدیدی برای خود بسازد اقدامی برای ساماندهی این پروفایل‌ها چه معنایی دارد.

حدود سه ماه پیش بیش از ۶۰۰ هزار کانال تلگرامی فارسی در این شبکه پیام رسان – اجتماعی حضور داشت اما اعلام شد که نزدیک به سه هزار و ۵۰۰ کانال دارای کد شامد هستند. آیا این آمار به معنای شکست نیست؟

نقد ضوابط نظارت بر محتوا

 

نکته قابل توجه این است که مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتالی ارشاد در این فضا بدون توجه به قوانین و مقررات موجود در کشور برای خود وضع آیین‌نامه می‌کند و حتی دست به جرم‌انگاری زده است؛ مثلاً در حال حاضر در بخش قوانین سایت ساماندهی یک سند ظاهراً قانونی به نام «ضوابط نظارت بر محتوا» قرار گرفته و ذیل آن نوشته شده «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در راستای نظارت بر تولید محتوای دیجیتالی با هدف جلوگیری از ظهور فضاهای آسیب‌زا و پیشگیری از نشر محتوای نامناسب حدود و ضوابط تولید و انتشار محتوای دیجیتالی را معین می‌کند تا از فضای سالم و سازنده نشر دیجیتالی کشور حمایت و حراست نماید. انتشار محتوای دیجیتالی که به شرح زیر مخل مبانی اسلام و حقوق عمومی باشد ممنوع است…» اما جالب خواهد بود اگر بدانید که این موارد چه چیزهایی هستند. در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

  • بند سوم: ترویج مادی‌گرایی فلسفی و اخلاقی، اندیشه‌ها و جریان‌های فکری مخالف با جهان‌بینی اسلامی
  • بند چهارم: ترویج ناهنجاری‌های اجتماعی، منبهات فرهنگی و خرده‌فرهنگ‌های مغایر با ارزش‌های جامعه
  • بند سیزدهم: تحریک، تسهیل، دسیسه یا تعاون بر انجام حرام‌های شرعی
  • بند پانزدهم: نشر اکاذیب، محتوای خلاف واقع و تحریف حقایق مسلم دینی و علمی و وقایع مهم تاریخی
  • بند شانزدهم: انتشار محتوایی که موجب ضرر زدن به سلامت جامعه، خانواده و شخصیت کودک و نوجوان باشد.

جالب است که نویسنده این متن با فهم اینکه وزارت ارشاد نمی‌تواند مستقلاً به جرم‌انگاری بپردازد تلاش کرده این موارد را مستند به قوانین موجود کند، اما در این راه اصول حقوقی مثل تفسیر مضیق قوانین کیفری را نابود کرده است.

مثلاً بند سوم به ضوابط نشر کتابی ارجاع داده شده که توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب شده است یا مثلاً بند سیزدهم یعنی تحریک، تسهیل، دسیسه یا تعاون بر انجام حرام‌های شرعی به بند ۳ از ماده ۶ قانون مطبوعات ارجاع داده که در حقیقت تبلیغ و ترویج اسراف و تبذیر است.

نکات جالب در مورد رویه‌های ساماندهی نیز وجود دارد ؛ مثلاً اگر بخواهید یک حساب اینستاگرام را در این سامانه وریفای کنید باید برای چند دقیقه عنوان خود را به کدی تغییر بدهید که سامانه برای شما ارسال می‌کند.

نتیجه

 

ساماندهی محتوای دیجیتالی در وب تلاشی برای ریختن آب دریا در یک فنجان است . تلاشی بیهوده که بیش از هر چیز موجب اتلاف وقت و هزینه است . باید اقتضائات دنیای دیجیتالی را که یکی از آنها امکان پوشاندن هویت واقعی است پذیرفت و در همین زمین بازی کرد.

ماخذ: پیوست

معرفی نرم افزارهای فیلترینگ خانگی برای مراقبت از فرزندان در فضای‌ مجازی

ایران داد ؛ اگر به هیچ وجه نمی توانید فرزندانتان را از درگیر شدن با اینترنت منع کنید؛ استفاده از نرم افزارهای فیلترینگ خانگی هم راه حل مناسبی به نظر می رسد.

عصر حاضر را بی‌دلیل عصر ارتباطات نامگذاری نکرده‌اند. روزگاری شاید همین ده سال پیش جوانان و نوجوانان برای استفاده از اینترنت دایل آپ یا حضور در کافی نت باید با سختی رضایت والدین خود را جلب می‌کردند اما امروزه در هر خانه یک مودم وای فای و چند ابزار گیرنده وای‌فای اعم از لب تاپ، تبلت، گوشی هوشمند و… یافت می‌شود.

جوانان و نوجوانان که هیچ؛ حتی کودکان نیز در برابر چشمان والدین خود با تبلت‌های متصل به اینترنت به دنبال اپلیکیشن‌های جدید می‌گردند و در گروه‌های تلگرامی و واتس‌اپی جولان می‌دهند!

بسیاری از والدین در برابر چنین روندی این گونه استدلال می‌کنند که هرچند از میزان و نوع استفاده فرزندانمان از اینترنت بی‌خبریم و از این بی‌خبری نگرانی شدیدی داریم اما باید به صراحت گفت که دیگر این روز‌ها نمی‌توان جلوی اتصال فرزندان به اینترنت را گرفت!

راهکار نرم افزاری نظارت والدین

در پاسخ به این پدر و مادر‌های نگران باید گفت خوشبختانه دنیای نرم افزار خود پاسخ نسبتا مناسبی به این معضل داده است و اگر به هیچ وجه امکان ندارد که فرزندانتان را از درگیر شدن با اینترنت منع کنید؛ می‌توانید با استفاده از نرم افزارهای فیلترینگ خانگی هم دسترسی آن‌ها را به سایت‌های نامناسب محدود کرده و هم از میزان و نوع استفاده آن‌ها از اینترنت آگاه شوید.

در واقع باید گفت همانطور که کودکان در دنیای واقعی نیاز به کنترل و مراقبت دارند، در فضای مجازی نیز باید مراقب آن‌ها بود. بخش زیادی از وقت کودکان در خانه و اوقات فراغت نوجوانان با ابزار و تکنولوژی‌های جدید و گوشی‌های هوشمند سپری می‌شود. باید خانواده‌ها نظارت دقیقی بر فعالیت کودکان و نوجوانان در فضای مجازی داشته باشند.

فضای مجازی، علیرغم همه مزایایش چالش‌های جدی بسیاری را نیز خصوصاً برای کودکان و نوجوانان ایجاد کرده است. کودکان در حالی که در جهان گسترده آنلاین مشارکت می‌کنند چیزهایی را که به این جهان ارسال شده مشاهده می‌کنند، وارد اتاق‌های گپ و گفت اینترنتی می‌شوند و یا به عضویت شبکه‌های اجتماعی در می‌آیند در معرض عناصر اجتماعی که در جهان واقعی از آن‌ها اجتناب می‌شود؛ نیز قرار می‌گیرند.

در حقیقت فضای مجازی یک فضای پالایش شده و استاندارد برای کودکان نیست و استفاده غیر‌اصولی کودک از این فضا می‌تواند وی را در معرض آسیب‌های جبران‌ناپذیر مختلف قرار دهد. بهترین موارد استفاده از اینترنت برای کودکان زمانی است که یکی از والدین، آن‌ها را همراهی کند ویا اینکه موارد حفاظتی مانند فیلترینگ خانگی قبل از استفاده کودک از اینترنت لحاظ شده باشد.

اما فیلترینگ خانگی چیست؟ بهترین نرم افزارهای آن کدامند؟

این نرم افزار‌ها می‌توانند به چند شکل مختلف اعم از محدود سازی دسترسی یا گزارش به والدین نظارت بر مصرف فرزندان را اعمال کنند. برخی از این نرم افزار‌ها مخصوص اندروید یا گوشی هوشمند و تبلت و برخی نیز مخصوص ویندوز یا لپ تاپ ورایانه طراحی شده‌اند. در زیر نمونه هایی از این نرم افزارها معرفی می گردند که والدین محترم می تووانند بر حسبب نیاز خود و با توجه به قابلیتهای آنها نرم افزارر مورد نظر خود را یافته و مورد استفاده قرار دهند.

کید لاگر

این محصول این امکان را به افراد می‌دهد تا با نصب برنامه، مدیریت رایانه، موبایل، نوت بوک و… را در اختیار گرفت و گزارشات آنلاین همراه را با جزئیات در مورد ردیابی زمانی ایجاد داد. با استفاده از این نرم افزار می‌توان فهمید کاربر (فرزند و یا پرسنل تحت نظر) چقدر با کامپیو‌تر کار می‌کنند، لیست برنامه‌های استفاده شده، بیشترین مخاطبین مورد استفاده در تلفن همراه، رد یابی زمانی و محیط کاری، مانیتورینگ آنلاین، نظارت موبایل و کامپیو‌تر از راه دور و… را کنترل نمود.

آی نت

نرم افزار دیگر «I net» می‌­باشد که امکانات کنترل فرزندان از راه دور را داراست. با استفاده از این نرم افزار می‌توان از تمامی فعالیت‌های فرزندان در هنگام استفاده از رایانه و اینترنت مطلع شد و حتی میزان دسترسی را برای فرزندان مشخص کرد و این دسترسی‌ها را محدود نمود. آشنایی با عملکرد نرم افزار و دانلود.

پاساد

ضرورت بکارگیری این محصول؛ در فراهم آوردن امکان کنترل دسترسی فرزندان به اینترنت توسط والدین آنهاست. با این محصول براحتی می‌توانید نسبت به اوقات مجاز و غیرمجاز برای دسترسی به اینترنت فرزندان خود برنامه ریزی نمایید. همچنین این محصول از حیث نوع سایت‌ها و دسترسی به سایتهای غیراخلاقی امکانات کنترلی متنوع و سهل الوصولی را در اختیار شما می‌گذارد.

چایلد کنترل

نرم افزار «Salfeld Child Control» راهکار‌های مناسبی برای کنترل والدین بر روش استفاده کودکان از کامپیو‌تر ارائه می‌دهد.

توسط این نرم افزار می‌توانید محدودیت‌های مورد نظر خود را ایجاد کنید تا با خیال راحت اجازه استفاده کودکان از کامپیو‌تر را بدهید.

این نرم افزار می‌تواند دسترسی به فولدر‌ها، فایل‌ها، نرم افزار‌ها، بازی‌ها، و… را محدود کند. یا فقط در ساعت‌های خاصی اجازه کار با کامپیو‌تر را بدهد. همچنین توسط این نرم افزار می‌توانید دسترسی به اینترنت را محدود کنید یا بعضی از سایت‌ها را فیل‌تر کنید. و یا فقط اجاره دسترسی به چند سایت خاص را بدهید.

محافظ خانواده یا (NQ Family Guardian)

توسط نرم‌افزار «NQ Family Guardian» فرزندان می‌توانند موقعیت ورودشان را در مکان‌های مختلف اعم از مدرسه، کلاس، باشگاه ورزشی و… به اطلاع پدر و مادرشان برسانند و اگر هم خطری آنها را تهدید بکند توسط دکمه‌ی Panic والدینشان را مطلع کنند.

«NQ Family Guardian» علاوه بر اعلام موقعیت مکانی، گزارش فعالیت‌های الکترونیکی اعم از دانلود‌ها، ایمیل‌ها و پیغام‌ها را نیز به اطلاع پدر و مادر می‌رساند.

راهنمای نظارت الدین (MM Guardian Parental Control)

با استفاده از این برنامه می‌توانید بر پیام‌ها، تماس‌های دریافتی، دسترسی به برنامه‌ها، و غیره کنترل داشته باشید. علاوه بر این در مواقع ضروری می‌توانید با ارسال یک پیام کوتاه، دیوایس فرزندتان را قفل کنید.

امکان ردیابی، تعیین محدودیت زمان استفاده، گزارش فعالیت روزانه دیوایس و همچنین فیل‌تر کردن وب سایت‌ها از دیگر امکانات این برنامه است.

نظارت والدین فونامو (Funamo Parental Control)

این برنامه علاوه بر مانیتور کردن دیوایس و دیگر امکانات مشابه؛ تماس‌ها، پیام‌های کوتاه، اطلاعات برنامه‌ها و وبسایت‌های بازدید شده و همچنین موقعیت جغرافیایی را روزانه به سرور‌های خود آپلود می‌کند و والدین می‌توانند این اطلاعات را هر زمانی که بخواهند بر روی وبسایت مشاهده کنند.

علاوه بر این با استفاده از این برنامه می‌توان قابلیت Safe Search را بر روی موتور‌های جستجوی نظیر گوگل، یاهو، بینگ و یوتیوب اعمال کرد و در ‌‌نهایت امکان فیل‌تر کردن عبارات و تعیین محدودیت زمانی برای استفاده از برنامه‌ها نیز از دیگر امکانات این برنامه می‌باشد.

جایگاه کودکان (Kids Place)

این اپلیکیشن بیشتر زمانی به کار خواهد آمد که قصد دارید دیوایس خود را برای مدتی در اختیار کودکان بگذارید.

برای ورود به این برنامه و همچنین هنگام خارج شدن از آن باید رمز ۴ رقمی را که از پیش تعیین کرده‌اید را وارد کنید.

با استفاده از این برنامه می‌توانید تماس، ارسال پیام، یا نصب و پاک کردن برنامه‌های جدید را غیر فعال کنید، همچنین می‌توانید تماس‌های دریافتی را هنگامی که این برنامه در حال اجراست، غیر فعال کنید و اینترنت و سیگنال‌های بی‌سیم را نیز قطع کنید. (قابل استفاده علیه بچه‌های فامیل!)

قفل کننده اپلیکیشن (AppLock)

این برنامه یکی از محبوب‌ترین برنامه‌های این دسته است و در کنار پشتیبانی از ۲۴ زبان مختلف، ۳۰ میلیون کاربر نیز دارد.

از امکانات آن می‌توان قفل کردن پیام کوتاه، دفتر تلفن، برنامه‌ها مختلف، و همچنین کنترل بر روی عکس‌ها و فیلم‌های داخل گالری و پنهان کردن آن‌ها. با استفاده از این برنامه می‌توانید قسمت تنظیمات دیوایس خود را نیز قفل کرده و نگرانی از بابت تغییر آن‌ها نداشته باشید.

زمان دیده شدن (Screen Time)

این برنامه کمی با برنامه‌های دیگر متفاوت است و بیشتر مخصوص والدینی است که فرزندان بزرگ‌تر و نوجوان دارند.

میزان کنترل و دخالت والدین در این برنامه به نسبت کمتر است و امکانات آن محدود به مانیتور کردن و تعیین محدودیت استفاده از دیوایس و برنامه‌های خاص همچنین محدود کردن دیوایس در زمان خواب، مدرسه و دیگر موارد است.

این برنامه به وسیله مرورگر‌های اینترنت قابل کنترل می‌باشد و همچنین به صورت پس زمینه و مخفی اجرا خواهد شد.

هر چند برخی از این برنامه‌ها امکان دخالت صریح والدین را بر کار فرزندان خود می‌دهند و سؤ استفاده از آن‌ها و دخالت بیش از حد می‌تواند نتیجه خوبی نداشته باشد اما تا زمانی که کودکان به حد کافی رشد نکنند و همچنین قرار باشد تلفن همراه و تبلت و غیره در اختیار داشته باشند، کنترل آن‌ها لازم و ضروری است.

راهکار دیگری به نام افزونه‌های فایرفاکس

افزونه‌ها بسته‌های کوچکی هستند که کارایی فایرفاکس را گسترش می‌دهند. از گزارش آب و هوا گرفته تا برنامه­‌های نظارت والدین و … می‌باشند. این افزونه‌ها در واقع تکه‌های کوچک برنامه‌اند که قابلیت‌های مختلفی را به این مرورگر می‌افزایند. با استفاده از افزونه‌های نظارت والدین در فایر فاکس می‌توانید اقداماتی مختلفی انجام دهید که هریک منحصر به یک افزونه خاص است و درر زیر به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

ضد پورن یا Anti-Porn Pro – The web porn filter addon

این افزونه مخصوص مسدود سازی سایت‌های مستهجن می‌باشد، نحوه کار این افزونه به این صورت می‌باشد که پس از نصب این افزونه به صورت پیش فرض سایت‌های پورنو را بلاک می‌­کند در قسمت تنظیمات این نرم افزار نیز می‌توانید سایت‌هایی را که از نظر شما مناسب نیستند را نیز اضافه نمایید از دیگر قابلیت‌های این افزونه گذاشتن پسورد بر روی تنظیمات می‌باشد که هیچ کس نمی‌تواند تغییری در آن ایجاد نماید.

لیچ بلاک یا LeechBlock

افزونه leechBlock این امکان را به شما می‌دهد که فقط سایت‌هایی را خودتان می‌خواهید بلوکه کنید.

اگر آدرس سایت را به این افزونه‌ها بدهید دیگر اجازه باز کردن آن را نمی‌دهد. از دیگر امکانات جالب این افزونه می‌توانید با فعال کردن گزینه «Prevent access to options» طوری تنظیم کنید که در ساعات خاصی بلوک شوند.

فیلتر فایرفاکس یا FoxFilter

نحوه کار این افزونه به این شکل است که قبل از ورود شما به یک سایت، سریعاً محتوای آن را چک می‌کند و اگر مناسب تشخیص ندهد، هشدار می‌دهد. این افزونه برای پدر و مادرهایی که نگران وبگردی بچه‌هایشان هستند بسیار عالی است.

نظارت والدین و فیلتر وب یا Parental Controls & Web Filter from MetaCert

والدینی که مراقب فرزندان خود در اینترنت هستند و همیشه نگران این موضوع‌اند که نکند فرزندانشان وارد سایت‌های مستهجن شوند این افزونه توصیه می‌شود.

«MetaCert» افزونه‌ای است که بصورت نرم افزار نیز موجود و قابل نصب می‌باشد و یکی از بهترین افزونه‌ها در مسدودسازی سایت‌های پورنوگرافی می‌باشد.

این افزونه بیش از ۷۰۰ میلیون صفجه پورنوگرافی را فیل‌تر کرده و اجازه دسترسی به آن‌ها را نمی‌دهد و همچنین می‌توان به لیست آن نیز اضافه کرد.

ماخذ:آی‌تی‌اس‌ان

مشاوره حقوقی تخصصی در حوزه جرایم فضای مجازی